جديد با قدما اختلاف كلى دارد و از طرف ديگر بيشتر مسائلى كه در فلسفهء قديم و بالخصوص در فلسفهء صدر المتألّهين نقش عمده را دارد ، در فلسفهء جديد كمتر به آنها توجه شده يا اصلًا مورد توجه قرار نگرفته و در عوض مسائل ديگرى در اين فلسفه مطرح شده كه قدما كمتر به آن توجه داشته‌اند يا اصلًا توجه نداشته‌اند ، از خواندن و مطالعهء اين دو رشته كتب فايده و نتيجه‌اى كه منظور اهل فضل است حاصل نشده است . از اين رو كتاب حاضر كه جلد اول آن از نظر خوانندگان محترم مىگذرد به هيچيك از دو سبك نگارش فلسفى كه در بالا شرح داده شد نگارش نيافته . اين كتاب مشتمل بر يك دورهء مختصر فلسفه است ؛ مهمات مسائل فلسفه را بيان مىكند و سعى شده است كه حتى الامكان ساده و عمومى فهم باشد تا جميع اشخاصى كه ذوق فلسفى دارند با داشتن اطلاعات مختصرى به فراخور حال خود استفاده كنند و لذا از ذكر دلايل و براهين متعدد در هر مورد خوددارى شده و براى اثبات هر مدعا ساده‌ترين راهها و بسيطترين براهين انتخاب شده است . در اين كتاب در عين اينكه از تحقيقات گرانبهاى هزار سالهء فلسفهء اسلامى استفاده شده است ، به آراء و تحقيقات دانشمندان بزرگ اروپا نيز توجه كامل شده . در اين كتاب هم مسائلى كه در فلسفهء قديم نقش عمده را دارد و هم مسائلى كه در فلسفهء جديد حائز اهميت است مطرح مىشود ؛ و چنان كه در جاى خود توضيح مىدهيم ، در ضمن اين كتاب به قسمتهايى برخورد خواهد شد كه در هيچيك از فلسفهء اسلامى و فلسفهء اروپايى سابقه ندارد مانند معظم مسائلى كه در مقالهء پنجم حل شده و آنچه در مقالهء ششم بيان شده است . در مقالهء ششم با طرز بىسابقه‌اى به نقّادى دستگاه ادراكى و تميز و تفكيك ادراكات حقيقى از ادراكات اعتبارى پرداخته شده است . در اين مقاله هويت و موقعيت « ادراكات اعتبارى » نشان داده مىشود و فلسفه از آميزش با آنها بر كنار داشته مىشود و همين آميزش نابجاست كه بسيارى از فلاسفه را از پا در آورده است . در اين كتاب در عين اينكه فلسفه حريم خود را حفظ كرده با علوم مختلط نمىشود ، رابطهء فلسفه و علم محفوظ مانده است ولى رابطهء فلسفه با طبيعيات و فلكيات قديم به كلى قطع شده ولدى الاقتضاء از نظريات علمى جديد استفاده مىشود .